Đừng để bằng giả làm hỏng sự nghiệp của bạn

1. Kiểm tra trường với danh sách chính thức

Kiểm định là việc của từng quốc gia. Không có tổ chức kiểm định nào cho toàn thế giới, vì vậy hãy tra cứu trường tại nguồn chính thức của nước sở tại:

• Hoa Kỳ: cơ sở dữ liệu các trường được kiểm định (DAPIP) của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ, hoặc CHEA (Hội đồng Kiểm định Giáo dục Đại học Hoa Kỳ).
• Vương quốc Anh: trang hướng dẫn cách kiểm tra trường đại học được công nhận chính thức trên GOV.UK, và nếu trường ở England, danh sách đăng ký của Office for Students (OfS, cơ quan quản lý giáo dục đại học của Anh).
• Úc: National Register, danh sách đăng ký quốc gia các cơ sở giáo dục đại học do TEQSA (cơ quan quản lý chất lượng giáo dục đại học của Úc) công bố.

Sau đó, đối chiếu tên trường với danh sách cảnh báo của chính phủ. Một số nước công bố tên những cơ sở mà họ xác định là giả hoặc bất hợp pháp.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​​​​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​​​‌‌​​​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌​‌​​‌‌​​‌​⁠

2. Nhận biết dấu hiệu của lò cấp bằng

Lò cấp bằng (diploma mill) bán những tấm bằng gần như không cần học. Còn nơi làm bằng giả thì in bản sao bằng tốt nghiệp, có khi mang cả tên một trường đại học có thật. Để nhận ra một quảng cáo lò cấp bằng hay một nơi làm bằng giả, hãy để ý:

• Bằng “kinh nghiệm sống”: cấp chỉ dựa vào kinh nghiệm, không thi, không lên lớp, không làm bài
• Có bằng trong vài ngày hay vài tuần, hoặc ngày tốt nghiệp do bạn tự chọn
• Niêm yết giá cho chính tấm bằng, “kèm bảng điểm”
• Được một tổ chức “quốc tế” hay “toàn cầu” kiểm định, hoặc tự nhận được UNESCO công nhận. UNESCO không kiểm định trường đại học.
• Cam kết giấy tờ sẽ “qua mọi khâu xác minh”
• Thanh toán bằng tiền mã hóa, thẻ quà tặng hoặc chuyển khoản vào tài khoản cá nhân

Dán bất kỳ quảng cáo hay tin nhắn nào vào máy quét tin nhắn, hoặc địa chỉ website của trường vào X-quang trang web, để thấy các dấu hiệu này được tô sáng.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​​​​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​​​‌‌​​​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌​‌​​‌‌​​‌​⁠

3. Nhận ra lời mời việc lừa đảo đi kèm bán bằng

Một số kẻ tuyển dụng giả hứa hẹn việc làm, rồi nói rằng trước hết bạn cần một chứng chỉ, một khóa học hay một “bằng đã xác minh”, và ngỏ ý bán luôn cho bạn. Nhà tuyển dụng thật không yêu cầu bạn mua bằng cấp từ họ hay từ đối tác của họ. Nếu lời mời làm việc đi kèm một hóa đơn, hãy dừng lại và tự mình kiểm tra cả công ty lẫn trường học.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​​​​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​​​‌‌​​​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌​‌​​‌‌​​‌​⁠

4. Hiểu cách nhà tuyển dụng kiểm tra bằng của bạn

Nhà tuyển dụng và các công ty kiểm tra lý lịch (background check) xác nhận bằng cấp trực tiếp với trường đại học hoặc dịch vụ xác minh chính thức của trường, như National Student Clearinghouse ở Mỹ, HEDD ở Anh hay My eQuals ở Úc. Họ không chỉ dựa vào tấm bằng. Vì vậy, nếu trường không có hồ sơ nào về bạn, tấm bằng sẽ không qua được, dù giấy tờ trông thật đến đâu. Cách xác minh bằng cấp

5. Nếu bạn đã lỡ trả tiền

Bạn không phải người đầu tiên, và bạn vẫn có thể hành động ngay. Ngừng sử dụng giấy tờ đó. Giữ lại bằng chứng: biên lai, tin nhắn và địa chỉ website của kẻ bán. Tố cáo kẻ bán với công an hoặc cơ quan bảo vệ người tiêu dùng của nước bạn, và hỏi ngay ngân hàng hoặc đơn vị phát hành thẻ xem có thể khiếu nại giao dịch hay không. Để hiểu rủi ro khi giữ bằng giả trong CV, hãy xem Cái giá của bằng giả.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​​‌​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​​​​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​​​‌‌​​​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​​​‌‌​‌​‌​​‌‌​‌​‌​​‌‌​​‌​⁠

6. Những con đường đàng hoàng để lấy bằng khi đang đi làm

Các trường đại học được kiểm định ở Mỹ, Anh và Úc có những chương trình bán thời gian và trực tuyến dành cho người muốn vừa đi làm vừa lấy bằng đại học. Nhiều trường còn công nhận kết quả học tập trước đó: họ đánh giá những gì bạn đã biết qua công việc và các khóa đào tạo, rồi miễn một phần tín chỉ của chương trình. Ở Mỹ, việc này thường được gọi là đánh giá kết quả học tập trước đó (prior learning assessment, PLA); ở Anh và Úc là công nhận kết quả học tập trước đó (recognition of prior learning, RPL).

Quy định do từng trường đặt ra. Phần được miễn thường chỉ chiếm một phần chương trình, phần còn lại bạn phải học và vượt qua các bài đánh giá. Nếu một nơi hứa cấp trọn tấm bằng chỉ dựa vào kinh nghiệm của bạn, đó không phải bằng thật.