خانه / دانستنی‌ها / مدرک‌فروشی و کلاهبرداری / کلاهبرداری است؟
تشخیص کلاهبرداری
این کلاهبرداری است؟ پیام را بچسبانید و در چند ثانیه نشانه‌های هشدار را ببینید
هنوز جواب نداده‌اید و کار درستی کرده‌اید. اگر پیام دربارهٔ مدرک دانشگاهی، دانشنامه یا شغلی است که مدرک می‌خواهد، آن را در اسکنر ما بچسبانید تا در چند ثانیه نشانه‌های هشدار را ببینید. اگر پیامک بستهٔ پستی است یا تماسی از طرف «بانک»، از جدول حس‌ها و همان یک کاری که زیرش آمده است کمک بگیرید. جواب داده‌اید یا پول پرداخته‌اید؟ مستقیم بروید سراغ کاری که حالا باید بکنید.
آیا این کلاهبرداری است؟ دلتان زودتر خبردار شده
این دلشوره معمولاً از ترفند فشاری می‌آید که پیش از آنکه بتوانید اسمی رویش بگذارید، متوجهش شده‌اید. حس خودتان را پیدا کنید:
| حس، و جمله‌هایی که پشت آن است | تکلیفش را روشن کنید |
|---|---|
| «زیادی آسان است.» بدون امتحان، مدرک در چند روز | بپرسید قرار است چه چیزی بخوانید و چطور ارزیابی می‌شوید |
| «دارند عجله‌ام می‌اندازند.» «فقط امروز»، «آخرین فرصت» | یک روز صبر کنید. پیشنهاد واقعی با یک روز مکث از دست نمی‌رود |
| «جواب سؤالی را می‌دهد که نپرسیده بودم.» «مدرک قابل استعلام»، «از بررسی سوابق سربلند بیرون می‌آید» | خودتان از دانشگاه استعلام کنید، هرگز از راه لینکی که فروشنده داده است |
| «خیلی رسمی به نظر می‌رسد.» «معتبر در سطح بین‌المللی» | بپرسید چه کسی آن اعتباربخش را به رسمیت می‌شناسد. در آمریکا این کار وزارت آموزش آمریکا (US Department of Education) یا شورای اعتباربخشی آموزش عالی (CHEA) است: از فهرست همین وزارتخانه شروع کنید. برای کشورهای دیگر، فهرست‌های رسمی پایین‌تر همین صفحه را ببینید |
| «روش پرداخت عجیب است.» رمزارز، کارت هدیه، حساب شخصی | به دانشگاه فقط از راه ادارهٔ مالی خودش پول بدهید؛ راه تماس با آن را در سایت رسمی دانشگاه پیدا کنید |
| «خودش سراغم آمده.» پیامی که هرگز درخواستش را نکرده بودید | از راه سایت خود آن سازمان با آن تماس بگیرید |
| «حس خاص بودن به آدم می‌دهد.» «شما انتخاب شده‌اید» | انتخاب واقعی همیشه بعد از درخواست است. اگر هرگز درخواستی نداده‌اید، انتخاب هم نشده‌اید |
پیام دربارهٔ مدرک نیست؟ یک کار تکلیف تقریباً همهٔ ردیف‌ها را روشن می‌کند: خودتان با آن سازمان تماس بگیرید، از راه سایت خودش یا شماره‌ای که پشت کارت بانکی‌تان است، و هرگز از راه خود پیام. این توصیهٔ مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا (NCSC) است. نشانه‌های کلاهبرداری از نگاه این مرکز (ادعای رسمی بودن، فوریت، بازی با احساسات، کمیابی و سوءاستفاده از رویدادهای روز) با چهار نشانه‌ای که کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) برمی‌شمارد همخوانی دارد: وانمود به آشنا بودن، خبر از یک مشکل یا جایزه، فشار، و درخواست پول.
جواب مفصل «زیادی آسان است» را در ریزنویس آگهی مدرک فوری بخوانید. برای «خیلی رسمی به نظر می‌رسد»، مقالهٔ معنای «معتبر» در زبان فروشنده را بخوانید.
هفت نشانه را پیدا کنید: یک پیام کلاهبرداری زیر ذره‌بین
تصور کنید پیامی در WhatsApp از شماره‌ای ناشناس رسیده است. این پیام ساختگی است، اما تک‌تک سطرهایش نمونهٔ رایج همین پیام‌هاست. پیش از آنکه پاسخ‌ها را باز کنید، هفت نشانه را در آن پیدا کنید.
«تبریک! شما انتخاب شده‌اید: سابقهٔ کاری‌تان شما را واجد شرایط دریافت مدرک کارشناسی معتبر می‌کند. بدون امتحان. مدرک قابل استعلام، ثبت‌شده در پایگاه دادهٔ دانشگاه. فقط ۳ ظرفیت باقی مانده است؛ برای رزرو جایتان همین امروز با USDT پرداخت کنید.»
هفت نشانه، و سؤالی که دست هرکدام را رو می‌کند
- «شما انتخاب شده‌اید» می‌خواهد حس خاص بودن به شما بدهد. بپرسید: از میان چه کسانی؟ شما که هرگز درخواستی نداده‌اید.
- «سابقهٔ کاری‌تان شما را واجد شرایط می‌کند» می‌خواهد حس کنید این مدرک را خودتان به دست آورده‌اید. بپرسید: کدام دانشگاه این سابقه را ارزیابی کرده است؟ همان‌طور که نهاد تضمین کیفیت آموزش عالی بریتانیا (QAA) توضیح می‌دهد، دانشگاه‌ها می‌توانند تجربه‌تان را ارزیابی کنند و بابتش واحد درسی بدهند، اما فقط بعد از آنکه درخواست پذیرش داده باشید؛ و هیچ‌کس با یک پیام آن را به یک مدرک کامل تبدیل نمی‌کند.
- «بدون امتحان» می‌خواهد کار آسان به نظر برسد. بپرسید: پس چطور ارزیابی می‌شوم؟
- «مدرک قابل استعلام، ثبت‌شده در پایگاه دادهٔ دانشگاه» به تردیدی جواب می‌دهد که هنوز به زبان نیاورده‌اید. بپرسید: استعلام از چه کسی؟ بعضی فروشنده‌ها سایت، ایمیل یا خط تلفن «استعلام» خودشان را دارند که هر چه فروخته‌اند تأیید می‌کند؛ برای همین است که خودتان از دانشگاه استعلام می‌کنید.
- «فقط ۳ ظرفیت... همین امروز» می‌خواهد شما را به عجله بیندازد. بپرسید: اگر یک روز صبر کنم، چه چیزی عوض می‌شود؟
- «با USDT پرداخت کنید»، که یک رمزارز است، می‌خواهد پولتان بیرون از سیستم خود هر دانشگاهی جابه‌جا شود. بپرسید: چرا از راه ادارهٔ مالی دانشگاه نه؟
- شمارهٔ ناشناس می‌خواهد حس کنید خودش شما را پیدا کرده است. بپرسید: شماره‌ام را از کجا آورده‌اند؟
پیام را اسکن کنید. کل پیام را، همراه با فرستنده و نشانی سایت، در اسکنر آگهی و پیام کپی کنید. اسکنر در مرورگر خودتان اجرا می‌شود، پس متن روی دستگاه خودتان می‌ماند. بهترین نتیجه را هم با متن انگلیسی می‌دهد. یک دسته از کلاهبرداری‌ها را خوب می‌شناسد: آن‌هایی که مدرک دانشگاهی، دانشنامه و گواهی‌نامه می‌فروشند، از جمله آن‌هایی که پشت پیشنهاد کار پنهان شده‌اند.
اسکنر در همین پیام، سطر «بدون امتحان»، هر دو وعدهٔ استعلام، پرداخت با رمزارز و شمارش معکوس را به‌عنوان نشانهٔ هشدار علامت می‌زند.
اما تعریف و تمجید و شمارهٔ ناشناس را نمی‌بیند، و عبارت‌هایی مثل سطر سابقهٔ کاری ممکن است از فهرست عبارت‌هایش جا بمانند: اسکنر جمله‌بندی‌های آشنا را می‌گیرد، نه هر جمله‌بندی تازه‌ای را. پس نتیجهٔ پاک هرگز گواهی سلامت نیست.
سه چیزی که هیچ اسکنری نمی‌بیند
- چه کسی واقعاً پیام را فرستاده است. جواب «خودش سراغم آمده» همین‌جاست. نام دانشگاه در امضای پیام هیچ چیزی را ثابت نمی‌کند. نشانی فرستنده را با سایت رسمی دانشگاه مقایسه کنید؛ سایتی که خودتان جست‌وجو کرده و پیدا کرده‌اید. ابزار تله‌یاب استعلام همین کار را برای سایت‌ها و نشانی‌های ایمیل «استعلام» انجام می‌دهد.
- دانشگاه واقعی است یا نه. اسکنر نام اعتباربخش را می‌سنجد، نه اینکه دانشگاه واقعاً از آن اعتباربخشی دارد یا نه؛ و فروشنده‌ها گاهی به دروغ نام اعتباربخش‌های واقعی را می‌آورند. اول فهرست خود اعتباربخش را ببینید، بعد فهرست رسمی کشور را: راهنمای سایت GOV.UK برای نهادهای بریتانیایی، پایگاه DAPIP برای مؤسسه‌های آمریکایی، یا فهرست ملی TEQSA (نهاد ناظر آموزش عالی استرالیا) برای مؤسسه‌های استرالیایی. بعد در فهرست‌های هشدار دولتی هم جست‌وجو کنید.
- لینک به کجا می‌رود. رویش نزنید. لینک را، کوتاه‌شده باشد یا نه، در رادیوگرافی وب‌سایت بچسبانید: این ابزار لینک را روی سرور ما باز می‌کند، نه روی گوشی شما، و نشان می‌دهد به کجا هدایت می‌شود. نشانی مقصد را هم بررسی کنید تا ببینید دامنه‌اش کِی ثبت شده و آیا از نشانی یک دانشگاه واقعی بریتانیایی، آمریکایی یا استرالیایی تقلید می‌کند یا نه.
کارت مکث: دو جمله که برایتان وقت می‌خرد
کلاهبردارها زود پیگیری می‌کنند، با تلفن یا در چت. لازم نیست بحث کنید یا توضیح بدهید. این دو جمله را دم دست نگه دارید:
«تا مطمئن نشوم شما چه کسی هستید، نه پولی می‌دهم و نه مدارکی می‌فرستم. خودم از راه سایت رسمی‌تان با شما تماس می‌گیرم.»
دانشگاه یا کارفرمای واقعی از این صبر دلخور نمی‌شود. کلاهبردار یا بیشتر فشار می‌آورد یا ساکت می‌شود، و هر دو واکنش همان چیزی را به شما می‌گوید که لازم است بدانید. تا وقتی بررسی نکرده‌اید:
- روی لینک‌های پیام نزنید و کدهای QR آن را اسکن نکنید.
- پول، کارت شناسایی یا کپی دانشنامه و گواهی‌نامه‌هایتان را نفرستید.
- از پیام و مشخصات فرستنده تصویر صفحه (اسکرین‌شات) بگیرید. اگر بخواهید گزارشش کنید، این‌ها سند شما هستند.
- پیام را به کسی نشان دهید که به او اعتماد دارید. «دست نگه دارید و با کسی که به او اعتماد دارید حرف بزنید» توصیهٔ خود کمیسیون FTC است.
کلاهبرداری است. حالا چه کنید؟
- در بریتانیا هستید و پولی نداده‌اید؟ فرستنده را مسدود کنید. مرکز NCSC توضیح می‌دهد چطور ایمیل کلاهبرداری را گزارش کنید، پیامک کلاهبرداری را رایگان برای اپراتور تلفنتان بفرستید و آگهی پولی کلاهبرداری را به نهاد ناظر بر تبلیغات بریتانیا (Advertising Standards Authority) گزارش دهید.
- در آمریکا هستید و پولی نداده‌اید؟ فرستنده را مسدود کنید و ماجرا را در سامانهٔ ReportFraud.ftc.gov گزارش دهید.
- پول داده‌اید یا اطلاعاتتان را فرستاده‌اید؟ با شمارهٔ پشت کارتتان به بانک زنگ بزنید. بعد ماجرا را به‌عنوان جرم گزارش کنید: در انگلستان، ولز و ایرلند شمالی به سامانهٔ Report Fraud و در اسکاتلند به پلیس اسکاتلند (Police Scotland)؛ این‌ها همان مسیرهایی‌اند که مرکز NCSC نام می‌برد. در آمریکا از ReportFraud.ftc.gov استفاده کنید، و اگر اطلاعات شخصی‌تان را داده‌اید، از IdentityTheft.gov هم.
- به فروشندهٔ مدرک پول داده‌اید؟ راهنمای کارجویان می‌گوید قدم بعدی چیست، از جمله اینکه از بانکتان بپرسید می‌شود به این تراکنش اعتراض کرد یا نه.
- پیشنهاد کاری گرفته‌اید که صورت‌حساب هم ضمیمه‌اش است؟ بعد از این، مقالهٔ نامهٔ پیشنهاد شغلی‌تان واقعی است؟ را بخوانید.
بعد کارت مکث را در یادداشت‌های گوشی‌تان کپی کنید تا وقتی پیام بعدی رسید، آن دو جمله آماده باشد.
منابع
- مرکز NCSC: چطور ایمیل، پیامک یا تماس کلاهبرداری را تشخیص دهیم: نشانه‌های کلاهبرداری و تماس مستقیم با خود سازمان
- کمیسیون FTC: چطور گرفتار کلاهبرداری نشویم: چهار نشانه، و حرف زدن با کسی که به او اعتماد دارید
- شورای CHEA: مؤسسه‌های مدرک‌فروش و اعتباربخش‌های قلابی (PDF): اعتباربخش‌های آمریکایی را وزارت آموزش آمریکا یا CHEA به رسمیت می‌شناسد
- وزارت آموزش آمریکا: فهرست نهادهای اعتباربخش در DAPIP: اعتباربخش‌هایی که این وزارتخانه به رسمیت می‌شناسد
- نهاد TEQSA: فهرست ملی مؤسسه‌های آموزش عالی: مؤسسه‌های آموزش عالی ثبت‌شده در استرالیا
- نهاد QAA: واحد درسی چیست؟ راهنمایی برای دانشجویان (PDF): شناسایی آموخته‌های پیشین
- مرکز NCSC: گزارش پیامک کلاهبرداری: فرستادن رایگان پیامک برای اپراتور تلفن
- مرکز NCSC: گزارش آگهی کلاهبرداری: آگهی‌های پولی را باید به نهاد ناظر بر تبلیغات (Advertising Standards Authority) گزارش داد
- مرکز NCSC: اگر اطلاعات حساس داده‌اید: سامانهٔ Report Fraud برای انگلستان، ولز و ایرلند شمالی؛ پلیس اسکاتلند
- سامانهٔ Report Fraud: مسیری که صفحهٔ NCSC بالا نام می‌برد
- سامانه‌های ReportFraud.ftc.gov و IdentityTheft.gov: گزارش کلاهبرداری و جبران آسیب، در آمریکا
پیش از اعتماد، بررسی کنید. ابزارهای رایگان آزمایشگاه مدرک جعلی رزومه، سایت یک دانشگاه، یک پیام یا یک سرویس «استعلام» را بررسی می‌کنند و نشانه‌های هشدار را با لینک به فهرست‌های رسمی نشان می‌دهند.