Trang chủ / Kiến thức / Bán bằng và lừa đảo / Đã mua bằng tiến sĩ?
Chuyện mua bằng tiến sĩ
Đã mua bằng tiến sĩ online? Ai sẽ phát hiện, và nhanh đến đâu
Có thể quảng cáo vẫn đang mở ở một tab khác. Cũng có thể tấm bằng đã được lồng khung treo tường. Dù thế nào, một học vị tiến sĩ thật bao giờ cũng để lại nhiều “tiếng động”: bản luận án trong thư viện, người hướng dẫn, những người chấm, hồ sơ ở trường. Tấm bằng mua về thì đến trong im lặng, và chính sự im lặng ấy khiến người ta để ý. Hãy theo chân một tấm bằng như thế từ phút số 0 đến năm thứ năm, rồi xem nên làm gì, dù bạn chưa trả tiền hay đã trả rồi.
Phút số 0: học vị tiến sĩ nằm trong ống giấy cứng
Hãy hình dung. Ống đựng bằng được giao tới: giấy dày, con dấu nhũ vàng. Trông có thể rất chuẩn. Nhưng vẻ ngoài không phải thứ người ta kiểm tra.
Người ta tìm những thứ làm nên một học vị tiến sĩ: những việc người khác đã cùng bạn làm, mà những người đó thì luôn lưu hồ sơ.
Quality Assurance Agency (QAA, cơ quan đảm bảo chất lượng giáo dục đại học của Anh) mô tả chương trình tiến sĩ là một dự án nghiên cứu có người hướng dẫn, được đánh giá qua luận án và buổi bảo vệ vấn đáp (viva): một kỳ thi vấn đáp có người chấm đến từ bên ngoài trường, một phần là để kiểm tra luận án có thật sự do bạn viết hay không.
| Học vị tiến sĩ thật để lại những gì | Tấm bằng tiến sĩ mua về đi kèm những gì |
|---|---|
| Một bản luận án đứng tên bạn, được thư viện lập danh mục | Không có gì để lập danh mục |
| Một người hướng dẫn theo sát công việc của bạn suốt nhiều năm | Không ai cả |
| Những người chấm đã chất vấn bạn trong buổi bảo vệ | Không ai cả |
| Các đợt đánh giá tiến độ định kỳ được lưu hồ sơ | Không có hồ sơ |
| Thường có thêm bài báo hay bài trình bày hội thảo đứng tên bạn | Không có gì để trích dẫn |
| Một hồ sơ tại phòng đào tạo của trường | Một “hồ sơ” trên website do kẻ bán bằng điều hành, nếu có |
Từ phút thứ ba đến năm thứ năm: ai phát hiện, và vào lúc nào
Phút thứ ba: một cái tên trong ô tìm kiếm
Ai tìm: một người bạn học cũ, tò mò về chữ “TS.” mới xuất hiện trước tên bạn trên trang cá nhân.
Tra cứu luận án tiến sĩ chỉ mất vài phút. Ở Anh, việc tìm kiếm đi qua kho lưu trữ của trường và EThOS, danh mục luận án tiến sĩ miễn phí của Thư viện Anh (British Library).
Ở Mỹ không có một danh mục quốc gia miễn phí duy nhất: nhiều trường đăng luận án trong kho lưu trữ riêng, còn ProQuest Dissertations and Theses, một cơ sở dữ liệu thuê bao được các thư viện như Thư viện Quốc hội Mỹ (Library of Congress) sử dụng, lập chỉ mục phần lớn số còn lại. Ở những nơi khác, việc tìm kiếm bắt đầu từ kho lưu trữ của chính trường.
Họ thấy gì: không có gì. Riêng điều đó chưa chứng minh được bao nhiêu, vì có những luận án chưa được đưa vào danh mục trực tuyến. Nhưng đặt cạnh một ngôi trường chẳng ai từng nghe tên, nó bắt đầu khiến người ta đặt câu hỏi.
Tuần thứ hai: buổi phỏng vấn
Ai tìm: thành viên hội đồng phỏng vấn có bằng tiến sĩ.
“Luận án của bạn viết về đề tài gì, và ai là người chấm?” Đó là câu hỏi thân thiện nhất trong phòng, và câu trả lời trung thực nào cũng nêu tên một người tra cứu được.
Họ thấy gì: một câu trả lời không ai kiểm chứng được, mà bạn sẽ phải lặp lại, từng chữ một, ở mọi buổi phỏng vấn về sau.
Trước ngày đi làm đầu tiên: nhà tuyển dụng kiểm tra
Ai tìm: bộ phận nhân sự, khi lời mời làm việc được gửi tới kèm câu “với điều kiện qua các bước kiểm tra”.
Nhà tuyển dụng thường dùng Hedd (dịch vụ xác minh bằng cấp chính thức của Anh, cần có sự đồng ý của bạn), National Student Clearinghouse (tổ chức xác minh bằng cấp của Mỹ) và My eQuals (hệ thống hồ sơ học tập số của các trường Úc và New Zealand), hoặc hỏi thẳng phòng đào tạo của trường. Cách nào cũng hỏi đến hồ sơ của chính trường đã cấp bằng, nên một lần kiểm tra chỉ có thể xác nhận những gì một phòng đào tạo thật đang lưu giữ.
Họ thấy gì: không có hồ sơ nào để xác nhận. Nếu “trường đại học” kia không được công nhận, mọi chuyện còn kết thúc sớm hơn: hãy kiểm tra GOV.UK ở Anh, DAPIP (cơ sở dữ liệu các trường được kiểm định của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ) ở Mỹ, hoặc danh sách cảnh báo chính thức ở những nơi khác.
Năm thứ hai: hồ sơ visa, hoặc giấy phép hành nghề
Ai tìm: cán bộ xét duyệt visa, hoặc cơ quan quản lý ngành nghề.
Một vị trí ở nước khác mở ra. Ở Anh, bằng cấp nước ngoài có thể được UK ENIC (trung tâm quốc gia của Anh về công nhận văn bằng) đối chiếu với các bậc trình độ của Anh, qua văn bản Statement of Comparability (xác nhận mức tương đương) mà bạn xuất trình khi xin việc, đi học hay đăng ký hành nghề. Với một diện visa, bằng tiến sĩ nước ngoài được kiểm tra qua Ecctis, đơn vị quản lý UK ENIC.
Trong một nghề cần giấy phép hành nghề, cơ quan quản lý kiểm tra bằng cấp của bạn trước khi cho phép bạn hành nghề.
Họ thấy gì: không có gì để đối chiếu, vì UK ENIC chỉ so sánh những văn bằng được công nhận cấp quốc gia tại chính nước cấp.
Chẳng hạn, theo Immigration Rules (Quy định nhập cư) của Anh, hồ sơ buộc phải bị từ chối khi người xét duyệt có đủ cơ sở kết luận người nộp đơn đã gian dối, như dùng giấy tờ giả.
Năm thứ năm: đợt thăng chức
Ai tìm: một đồng nghiệp mới có bằng tiến sĩ cùng chuyên ngành với bạn.
Hồ sơ trình hội đồng xét thăng chức của bạn có một đoạn tiểu sử ngắn, kèm cả tên luận án. Háo hức muốn đọc, người đồng nghiệp ấy tìm trong kho lưu trữ của trường, rồi đến EThOS.
Họ thấy gì: một tên luận án chưa thư viện nào từng lập danh mục, gắn với tấm bằng bạn đã dùng ở mọi bước kể từ phút thứ ba.
Pháp luật gọi đó là gì. Ở England, xứ Wales và Bắc Ireland, gian dối khai báo sai để trục lợi là hành vi gian lận theo Fraud Act 2006 (Luật Chống gian lận 2006 của Anh). Một ví dụ khác: ở tiểu bang Washington, cố ý dùng văn bằng học thuật giả để xin việc hay được thăng chức là phạm tội. Với các nước khác, hãy xem Cái giá của bằng giả.
Ba câu hỏi mà học vị tiến sĩ thật nào cũng vượt qua
Mỗi chặng ở trên đều đặt ra một trong ba câu hỏi này. Hãy thử với tấm bằng tiến sĩ bạn đang có, hoặc tấm bằng trong quảng cáo.
- Người khác có thể đọc luận án của tôi ở đâu? Trong kho lưu trữ của một trường đại học, hoặc trong danh mục của một thư viện cụ thể. Ngay cả luận án chưa được công khai cho ai đọc thì thường vẫn có một mục trong danh mục. Câu hỏi của phút thứ ba và năm thứ năm.
- Ai đã hướng dẫn và chấm luận án của tôi, hoặc ai sẽ làm việc đó? Những người có họ tên cụ thể ở một trường đại học thật, ai cũng tra cứu được. Câu hỏi của tuần thứ hai.
- Trường có xác nhận học vị của tôi với nhà tuyển dụng không? Chính ngôi trường đó, được tìm đến một cách độc lập, chứ không phải trang “xác minh” do kẻ bán bằng điều hành. Câu hỏi trước ngày đi làm đầu tiên.
Nếu câu trả lời trung thực cho bất kỳ câu nào là “không ở đâu cả”, “không ai cả” hay “không”, thì thứ bạn có chỉ là một tờ giấy, không phải học vị tiến sĩ.
Luận án thì đọc được. Tấm bằng thì chỉ để ngắm. Mua bằng tiến sĩ là mua đúng cái phần duy nhất chẳng chứng minh được gì.
Sắp mua bằng tiến sĩ online? Hãy dành những năm ấy cho tấm bằng thật
Sức hút của tấm bằng tiến sĩ mua thường nằm ở thời gian. Nhưng những năm tháng trong câu chuyện trên đằng nào cũng trôi qua.
Nếu dành chúng cho một chương trình tiến sĩ thật, học bán thời gian hoặc từ xa, các chặng ấy sẽ diễn ra khác hẳn:
- Phút thứ ba: bạn học cũ tìm thấy luận án của bạn trong kho lưu trữ.
- Tuần thứ hai: bạn nêu tên người hướng dẫn và những người chấm.
- Trước ngày đi làm đầu tiên: trường xác nhận học vị của bạn.
- Năm thứ năm: người đồng nghiệp đọc luận án, rồi hỏi bạn về chương ba.
Bài Học tiến sĩ thật sự mất bao lâu có đủ các mốc thời gian. Trường hợp nào dưới đây giống bạn?
| Nếu bạn có | Hãy tìm hiểu |
|---|---|
| Chưa có bằng đại học | Một chương trình cử nhân bán thời gian; quá trình học trước đây hay kinh nghiệm làm việc có thể được tính, nếu trường đồng ý |
| Bằng cử nhân | Học thạc sĩ trước, hoặc học thẳng lên tiến sĩ ở những nơi thường làm như vậy |
| Bằng thạc sĩ | Một chương trình tiến sĩ nghiên cứu, bán thời gian hoặc từ xa |
| Kinh nghiệm nghề nghiệp, nhưng chưa có bằng thạc sĩ | Một chương trình tiến sĩ ứng dụng (EdD, DBA). Hãy hỏi xem kinh nghiệm có được tính vào điều kiện đầu vào không |
| Đã có công trình nghiên cứu được công bố | Tiến sĩ theo công trình đã công bố (PhD by published work), có bảo vệ vấn đáp. Điều kiện khác nhau tùy trường |
Bước đầu tiên: đọc điều kiện tuyển sinh các chương trình nghiên cứu của một trường, tìm hiểu các giảng viên trong lĩnh vực của bạn, rồi gửi vài dòng cho bộ phận tuyển sinh tiến sĩ của trường:
“Tôi đang làm việc toàn thời gian ở vị trí [vị trí] và có [số] năm kinh nghiệm trong lĩnh vực [lĩnh vực]. Tôi muốn nghiên cứu về [đề tài]. Quý trường có nhận nghiên cứu sinh bán thời gian không, và kinh nghiệm nghề nghiệp có được xem xét trong điều kiện đầu vào không?”
Dịch vụ hỗ trợ tuyển sinh của chúng tôi có thể giúp bạn nộp đơn; chỉ trường mới quyết định nhận ai vào học.
Đã lỡ mua bằng tiến sĩ? Hãy gỡ bỏ danh xưng “TS.”
Bạn không phải người đầu tiên mua phải một tấm bằng tiến sĩ giả, và bạn vẫn có thể sửa sai. Hãy làm lần lượt theo danh sách dưới đây.
- Ngừng sử dụng nó. Xóa học vị tiến sĩ và chữ “TS.” khỏi CV, các trang cá nhân, chữ ký email và mọi bản tiểu sử.
- Nếu bạn đã dùng nó để xin việc, xin visa hay xin giấy phép hành nghề, hãy hỏi ý kiến luật sư trước khi liên hệ với nhà tuyển dụng, cơ quan cấp visa hay cơ quan quản lý.
- Giữ lại bằng chứng: biên lai, tin nhắn và địa chỉ website của kẻ bán bằng; công cụ X-quang trang web có thể soi địa chỉ đó để tìm dấu hiệu cảnh báo.
- Tố cáo kẻ bán bằng. Ở England, Citizens Advice chuyển báo cáo đến Trading Standards (cơ quan bảo vệ người tiêu dùng ở địa phương). Ở Mỹ, công cụ báo cáo lừa đảo của USAGov cho biết nên báo cho cơ quan nào. Ở những nơi khác, hãy thử báo công an hoặc cơ quan bảo vệ người tiêu dùng.
- Hỏi ngân hàng hoặc đơn vị phát hành thẻ xem có thể khiếu nại giao dịch hay không.
- Nếu kẻ bán bằng đòi thêm tiền để “nâng cấp”, đòi “phí hợp pháp hóa” hay tiền giữ im lặng, đừng trả. Hãy đưa các tin nhắn đó vào báo cáo của bạn.
Khi có người gọi bạn là “Tiến sĩ”
Ngoài công việc, chỉ cần hai câu:
“Cứ gọi tôi là [tên] thôi. Tôi không có bằng tiến sĩ.”
Lần đầu nói ra sẽ thấy khó, những lần sau dễ dần, và câu nói ấy chấm dứt cảnh thấp thỏm chờ đến ngày ai đó đi tìm luận án của bạn.
Nguồn
- QAA: Doctoral Degree Characteristics Statement (đặc điểm của bằng tiến sĩ): buổi bảo vệ vấn đáp, người chấm, đánh giá tiến độ, hình thức học và con đường đầu vào
- Thư viện Anh: EThOS: danh mục ghi nhận các luận án tiến sĩ ở Anh
- Thư viện Quốc hội Mỹ: Chính sách sưu tập, Luận án và luận văn: luận án ở Mỹ, ProQuest và kho lưu trữ của các trường
- Hedd (Higher Education Degree Datacheck): xác minh bằng cấp ở Anh, kèm bằng chứng về sự đồng ý của người tốt nghiệp
- National Student Clearinghouse: Xác minh: qua các trường tham gia, hoặc hỏi trực tiếp trường
- My eQuals: hồ sơ học tập đã xác thực của các trường ở Úc và New Zealand
- GOV.UK: Kiểm tra trường đại học hoặc cao đẳng của bạn có quyền cấp bằng hay không
- Bộ Giáo dục Hoa Kỳ: DAPIP: các trường và chương trình được những tổ chức kiểm định được công nhận kiểm định
- QAA: Tín chỉ là gì? Hướng dẫn dành cho sinh viên: công nhận kết quả học tập trước đó, chuyển đổi tín chỉ
- GOV.UK: Visa Skilled Worker; UK ENIC: Statement of Comparability; Giới thiệu về UK ENIC
- GOV.UK: Immigration Rules, phần Suitability: căn cứ từ chối hồ sơ vì gian dối
- Fraud Act 2006, Điều 2: gian lận bằng khai báo sai
- Bộ luật tiểu bang Washington, RCW 9A.60.070: văn bằng học thuật giả
- Citizens Advice: Báo cáo cho Trading Standards (England)
- USAGov: Báo cáo lừa đảo ở đâu
Bạn muốn một tấm bằng có giá trị thật? Dịch vụ hỗ trợ tuyển sinh của chúng tôi giúp người đi làm nộp đơn vào đại học ở Vương quốc Anh, Hoa Kỳ và Úc, và chỉ chọn những trường được công nhận chính thức. Nếu không trường nào trong danh sách đề xuất nhận bạn vào học, chúng tôi hoàn lại toàn bộ phí dịch vụ.