Thư mời nhận việc của bạn có thật? Chiêu dùng lời mời làm việc giả để bán bằng

Một thư mời nhận việc giả, bảy dòng khoanh đỏ

Đây là một offer letter giả do chúng tôi dựng lên, nhưng dòng nào được khoanh đỏ cũng là một chiêu mà loại thư này hay dùng. Hãy tự đoán mỗi dòng sai ở đâu trước khi mở phần ghi chú của nó.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​‌‌‌​​​‌​‌‌‌‌​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​​‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌‌​​​​‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​⁠

Thư mời làm việc

Kính gửi Ứng viên ①,

Sau khi bạn vượt qua bài đánh giá trực tuyến ②, chúng tôi rất vui mừng mời bạn đảm nhận vị trí Điều phối viên dự án tại [một công ty bạn từng nghe tên] ③.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​‌‌‌​​​‌​‌‌‌‌​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​​‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌‌​​​​‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​⁠

Lời mời này đi kèm điều kiện bạn có bằng đại học thuộc chuyên ngành liên quan. Nếu chưa có, đối tác đào tạo được kiểm định của chúng tôi ④ có thể cấp bằng cho bạn trong thời gian ngắn, và khoản phí sẽ được hoàn lại cùng kỳ lương đầu tiên ⑤.⁠​‌​​​​​‌​‌​‌​‌​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌‌​‌‌​​‌‌​‌​​‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​‌‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​‌‌‌​​​‌​‌‌‌‌​‌‌​‌‌‌‌​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌‌‌‌​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌​‌‌​‌​​‌‌​​​​​​‌‌​‌‌‌​‌‌‌‌‌​​​‌‌​​‌​​​​‌‌​​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌‌​​​​‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​​​​⁠

Để giữ vị trí này, vui lòng chuyển khoản trong vòng 48 giờ ⑥ theo thông tin đính kèm. Đề nghị bạn giữ kín lời mời này và chỉ phản hồi qua đúng địa chỉ này ⑦.

Trân trọng,
Phòng Nhân sự

① “Kính gửi Ứng viên”

Thư gửi hàng loạt. Lời mời thật là kết quả của một quy trình tuyển dụng thật, nên nó biết tên bạn. Lá thư gửi cho ai cũng được thì thường đúng là đã được gửi cho rất nhiều người.

② “Vượt qua bài đánh giá trực tuyến”

Cuộc phỏng vấn chưa từng diễn ra. Nếu cả quy trình chỉ gồm vài tin nhắn trò chuyện và một biểu mẫu, thì chưa ai ở công ty từng gặp bạn.

③ “Một công ty bạn từng nghe tên”

Cái tên đi mượn. Đây là cái tên bạn sẽ đem đi tra, nên đó cũng là phần duy nhất tra ra là có thật. UK Visas and Immigration (cơ quan phụ trách thị thực và nhập cư của Anh) cảnh báo về những “thư mời nhận việc trông như thật” nhưng là giả.

④ “Đối tác đào tạo được kiểm định của chúng tôi”

Món hàng. Hãy đọc lá thư như một mẩu quảng cáo: công việc là mồi câu, còn văn bằng mới là thứ được đem bán. Được kiểm định bởi ai? Thư không hề nói.

⑤ “Hoàn lại cùng kỳ lương đầu tiên”

Lời hứa hoàn tiền kiểu móc xích. Muốn được hoàn tiền thì phải có lương, muốn có lương thì phải có việc, mà muốn có việc thì bạn phải trả tiền trước.

⑥ “Vui lòng chuyển khoản trong vòng 48 giờ”

Đồng hồ đếm ngược. Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC) xếp sự hối thúc vào nhóm dấu hiệu điển hình của lừa đảo. Nhà tuyển dụng thật hoàn toàn có thể cho bạn một ngày để suy nghĩ.

⑦ “Giữ kín lời mời này và chỉ phản hồi qua đúng địa chỉ này”

Lệnh bịt miệng. UK Visas and Immigration khuyên bạn nên nghi ngờ khi bị đòi giữ bí mật, hoặc khi bị yêu cầu gửi thư trả lời đến “một tài khoản email miễn phí như Gmail”. Hãy so tên miền của người gửi với website chính thức của công ty.

Giờ hãy để ý những gì không có trong thư: giờ làm, người quản lý trực tiếp, hợp đồng. Ở England, Scotland và xứ Wales, các điều kiện làm việc thật được ghi trong một văn bản nêu điều khoản làm việc mà bạn nhận ngay ngày đầu đi làm.

Chứng minh hay mua: câu hỏi phân loại mọi điều kiện

Lời mời làm việc có điều kiện là chuyện bình thường. Điều quan trọng là điều kiện ấy yêu cầu bạn làm gì.

Yêu cầu kiểm tra thật được gửi đến trường đại học, hoặc đến một dịch vụ như Hedd (dịch vụ xác minh bằng cấp chính thức của Anh) hay National Student Clearinghouse (tổ chức xác minh bằng cấp của Mỹ). Hedd “không dành cho sinh viên hay người đã tốt nghiệp tự xác minh văn bằng của mình”, nên một đường dẫn của nhà tuyển dụng bắt bạn trả tiền để xác minh chính tấm bằng của bạn đúng là chuyện ngược đời.

Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) cũng nói vậy: “Nhà tuyển dụng đàng hoàng, kể cả chính phủ liên bang, sẽ không bao giờ yêu cầu bạn trả tiền để có việc làm.”

Ở England, Scotland và xứ Wales, công ty giới thiệu việc làm không được thu phí của bạn để tìm việc cho bạn: làm vậy là phạm tội theo Điều 6 của Employment Agencies Act 1973 (Luật về công ty giới thiệu việc làm 1973 của Anh). Họ cũng không được bắt bạn dùng một dịch vụ có thu phí, chẳng hạn một khóa đào tạo, làm điều kiện để tìm việc cho bạn.

Lời mời làm việc bán bằng ra sao: từng nấc thang một

Bán một văn bằng giả vướng một trở ngại lớn: người mua phải tin rằng tờ giấy ấy đáng đồng tiền. Lời mời làm việc gỡ trở ngại đó chỉ bằng một dòng, khi đặt cả một mức lương lên bên kia bàn cân. Rồi cuộc leo thang bắt đầu.

1. Bạn trả tiền cho “đối tác” để lấy văn bằng ở dòng ④. Họ hứa văn bằng sẽ đến “trong vài ngày”. Cách chặn: tra cứu đơn vị cấp văn bằng trước.
2. Hai ngày sau, “phòng nhân sự” gửi email. Văn bằng phải được “xác minh” trước khi bạn đi làm, có thu phí, qua một đường dẫn họ gửi. Cách chặn: hỏi phòng nhân sự thật của công ty xem họ kiểm tra văn bằng như thế nào.
3. Tiếp theo là visa: họ nói bạn đã chắc suất việc làm và giờ phải đóng phí visa. UK Visas and Immigration mô tả đúng kiểu lừa đảo này, và câu trả lời của họ rất thẳng: “một nhà tuyển dụng hợp pháp sẽ không bao giờ đòi tiền để lo visa”. Cách chặn: GOV.UK và danh sách nhà bảo lãnh visa (sponsor register).
4. Cuối cùng là một khoản phí để “giải ngân” số tiền hoàn lại đã hứa ở dòng ⑤. Cách chặn: ngân hàng của bạn, rồi đến dịch vụ tiếp nhận báo cáo lừa đảo của nước bạn (ở phần lớn Vương quốc Anh là Report Fraud).

Nếu trả tiền một lần lại kéo theo một yêu cầu khác, bạn đã bước lên chiếc thang ấy. Hãy dừng ngay ở nấc bạn đang đứng.

Còn bản thân văn bằng thì sao? Nhà tuyển dụng kiểm tra văn bằng với chính nơi đã cấp nó, và một “đối tác” không phải cơ sở cấp bằng được công nhận thì chẳng có hồ sơ nào mà một cơ quan chính thức chịu xác nhận. Bài Nhà tuyển dụng có thật sự kiểm tra bằng của bạn? giải thích rõ hơn.

Bốn bước kiểm tra trước khi trả tiền cho bất kỳ ai

• Tự tìm công ty (làm rõ ③ và ⑦). Tra website chính thức của công ty và hỏi phòng nhân sự xem lời mời đó có đúng là của họ không.
• Kiểm tra giấy tờ pháp lý (làm rõ ③). Ở Anh, so địa chỉ trong thư với địa chỉ trụ sở đăng ký trên danh sách đăng ký của Companies House (cơ quan đăng ký doanh nghiệp của Anh), và nếu có visa lao động đi kèm, tra danh sách nhà bảo lãnh. Ở nước khác, hãy dùng danh sách đăng ký doanh nghiệp của nước đó.
• Tra cứu đơn vị cấp văn bằng (làm rõ ④). Với bằng của Anh, dùng công cụ kiểm tra quyền cấp bằng của GOV.UK; với bằng của Mỹ, dùng DAPIP (cơ sở dữ liệu các trường được kiểm định của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ). Với văn bằng, chứng chỉ nghề ở England hoặc Bắc Ireland, tra Register of Regulated Qualifications (danh sách các văn bằng chịu sự quản lý chính thức), rồi tra tiếp danh sách cảnh báo của chính phủ.
• Kiểm tra mọi đường dẫn “xác minh” (làm rõ nấc thang thứ 2) bằng công cụ Kiểm tra bẫy xác minh để biết nó thực sự thuộc về ai.

Tin nhắn chấm dứt một lời mời giả

Bạn không nợ người gửi một lời hồi âm nào. Hãy viết cho công ty, dùng thông tin liên hệ lấy từ chính website của họ:

“Xin chào, tôi nhận được một thư mời nhận việc cho vị trí [chức danh], có vẻ như do [tên công ty] gửi. Thư được gửi từ [địa chỉ người gửi] và yêu cầu tôi trả tiền cho [tên đơn vị] để lấy một văn bằng trước khi bắt đầu làm việc. Xin cho biết lời mời này có đúng là của quý công ty không? Tôi chưa trả khoản tiền nào và chưa gửi giấy tờ gì.”

Nhà tuyển dụng thật sẽ không phiền lòng. Còn công ty đang bị mượn tên sẽ muốn biết chuyện, và đó chính là lý do lá thư bắt bạn giữ bí mật.

Kể cả khi chưa trả tiền, hãy báo cáo email đó: trang báo cáo của NCSC hướng dẫn cách chuyển tiếp email.

Đã trả tiền, hoặc đã gửi hộ chiếu?

Lừa đảo việc làm là trò của những kẻ ngày nào cũng gửi loại thư này. Việc bạn mắc bẫy nói lên tay nghề của họ nhiều hơn là khả năng phán đoán của bạn.

• Ngừng trả tiền. Nấc thang tiếp theo đã được viết sẵn.
• Gọi cho ngân hàng theo số in trên thẻ của bạn và hỏi xem giao dịch có thể được hoàn lại không.
• Trình báo nếu bạn ở Anh. Ở England, xứ Wales và Bắc Ireland, trình báo với Report Fraud, kênh mà NCSC nêu; ở Scotland, trình báo với Police Scotland (cảnh sát Scotland).
• Ở nơi khác? Ở Mỹ, dùng ReportFraud.ftc.gov; ở các nước khác, trình báo với cảnh sát hoặc với cơ quan bảo vệ người tiêu dùng.
• Đã gửi bản scan hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân khác? Hướng dẫn về đánh cắp danh tính của ICO (cơ quan bảo vệ dữ liệu cá nhân của Anh) khuyên bạn báo cho ngân hàng khi thấy bất cứ điều gì bất thường, kiểm tra hồ sơ tín dụng và cân nhắc đăng ký bảo vệ với Cifas (Cifas protective registration). Ở Mỹ, dùng IdentityTheft.gov.

Nếu công việc thật sự cần một văn bằng bạn chưa có, vẫn có những con đường đàng hoàng để lấy bằng trong khi vẫn đi làm. Không con đường nào bắt đầu bằng một đường dẫn thanh toán trong thư mời nhận việc.

Nguồn

• FTC: Lừa đảo việc làm: không bao giờ trả tiền để có việc
• FTC: Làm gì khi bị lừa: hoàn lại khoản thanh toán
• UK Visas and Immigration: Gian lận, mánh khóe và lừa đảo
• NCSC: Cách nhận biết email, tin nhắn hoặc cuộc gọi lừa đảo: sự hối thúc
• NCSC: Báo cáo email lừa đảo: Report Fraud và Police Scotland
• Employment Agencies Act 1973, Điều 6: không thu phí tìm việc, trừ khi quy định cho phép
• GOV.UK: Người lao động qua công ty giới thiệu việc làm, phí: không thu phí để tìm việc cho bạn
• GOV.UK: Văn bản nêu điều khoản làm việc
• Hedd: không dành cho người tốt nghiệp tự xác minh văn bằng của mình
• National Student Clearinghouse: Xác minh: xác minh bằng cấp ở Mỹ
• Companies House: Tra cứu danh sách đăng ký: doanh nghiệp và trụ sở đăng ký ở Anh
• GOV.UK: Danh sách nhà bảo lãnh được cấp phép, diện người lao động: các đơn vị bảo lãnh visa ở Anh
• GOV.UK: Kiểm tra trường đại học hoặc cao đẳng có quyền cấp bằng không: các cơ sở có quyền cấp bằng ở Anh
• Bộ Giáo dục Hoa Kỳ: DAPIP: các trường được kiểm định ở Mỹ
• GOV.UK: Tra cứu văn bằng chịu sự quản lý
• ReportFraud.ftc.gov và IdentityTheft.gov: báo cáo và khắc phục ở Mỹ
• ICO: Đánh cắp danh tính: những việc cần làm khi thông tin cá nhân bị lấy cắp

Có thể bạn muốn đọc

• Xác minh chứng chỉ: kiểm tra mọi chứng chỉ mà không tin lời chính nó
• Nhà tuyển dụng có thật sự kiểm tra bằng của bạn? Thường là sau khi bạn nhận lời

#ThưMờiNhậnViệcGiả #LừaĐảoViệcLàm #LừaĐảoTuyểnDụng #NgườiTìmViệc