خانه / دانستنی‌ها / استعلام مدرک / دانشنامهٔ اصل یا جعلی؟
خودآزمایی
دانشنامهٔ اصل یا جعلی؟ خودتان را با جاعلان محک بزنید
دانشنامه را جلوی نور گرفته‌اید و انگشتتان را روی مُهر برجسته‌اش کشیده‌اید. پیش از آنکه تصمیم بگیرید، این آزمون را بدهید. سریع‌ترین راه برای یاد گرفتن تشخیص دانشنامهٔ جعلی این است که اول بفهمید چرا چشمتان از پسش برنمی‌آید.
پیش از آنکه ذره‌بین را بردارید
بیشتر توصیه‌ها دربارهٔ تشخیص مدرک دانشگاهی جعلی شما را سراغ خود کاغذ می‌فرستند: مُهر، امضاها، غلط‌های املایی. جاعلان هم همین توصیه‌ها را می‌خوانند.
اگر از یک طرف اشتباه کنید، جاعل کار را می‌گیرد. اگر از طرف دیگر اشتباه کنید، یک دانش‌آموختهٔ واقعی کار را از دست می‌دهد.
هفت نمونه، سه حکم: اصل. جعلی. از روی این نمی‌شود فهمید. پیش از باز کردن هر پاسخ، یکی را انتخاب کنید.
هفت نمونه روی میز شما
نمونهٔ الف: سنگین‌وزن
مقوای ضخیم کرم‌رنگ، مُهر طلایی برجسته، نوار فویلی که با کج کردن کاغذ برق می‌زند، امضاهایی با جوهر واقعی و عنوان مدرک به زبان لاتین.
حکم نمونهٔ الف را باز کنید
نمی‌شود فهمید. جاعل روی انگشت شما حساب کرده بود.
سرویس HEDD، مرجع رسمی استعلام مدرک در بریتانیا، هشدار می‌دهد که واترمارک و هولوگرام را می‌شود بی‌دردسر بازسازی کرد. حتی کارکنان ادارهٔ آموزش دانشگاه‌ها هم گاهی در تشخیص مدرک جعلی درمی‌مانند. کیفیت ساخت بودجهٔ چاپ را نشان می‌دهد، نه مدرک را.
نمونهٔ ب: مُهر طلایی
روی دانشنامهٔ یک کالج آمریکایی، با حروف طلایی آمده است که «اعتبار کامل» آن را یک شورای بین‌المللی با نامی پرطمطراق تأیید کرده است.
دو دقیقه وقت می‌گذارید و پایگاه DAPIP وزارت آموزش آمریکا و فهرست CHEA (شورای اعتباربخشی آموزش عالی آمریکا) را می‌گردید. نام کالج در هیچ‌کدام نیست و هیچ‌کدام هم آن شورا را به‌عنوان اعتباربخش به رسمیت نمی‌شناسند.
حکم نمونهٔ ب را باز کنید
جعلی؛ اعتباربخشی دروغ است و دو دقیقه کافی بود تا ثابت شود. جاعل روی این حساب کرده بود که نگردید.
کمیسیون FTC، نهاد حمایت از مصرف‌کننده در آمریکا، هشدار می‌دهد که بسیاری از مدرک‌فروش‌ها اعتباربخش‌هایی با نام‌های رسمی‌نما از خودشان درمی‌آورند. فقط اعتباربخش‌هایی به حساب می‌آیند که وزارت آموزش آمریکا یا CHEA به رسمیت شناخته باشد.
بیرون از آمریکا هم آزمون همین است: آیا این مؤسسه در فهرست رسمی کشور خودش هست؟ اعتباربخشی که هیچ نهاد رسمی‌ای به رسمیت نمی‌شناسدش، نمی‌تواند مدرکی را رسمی کند.
نمونهٔ پ: ساده
طرحش با بقیهٔ دانشنامه‌هایی که از این دانشگاه دیده‌اید فرق دارد، حتی نشان دانشگاه. امضای رئیس دانشگاهی را دارد که سال‌ها بعد از تاریخ اعطای مدرک به این سمت رسیده، و علامت المثنی هم خورده است.
حکم نمونهٔ پ را باز کنید
نمی‌شود فهمید، و همهٔ ایرادهایش با یک المثنای واقعی جور درمی‌آید. این بار تله، بدگمانی خود شماست.
دانشگاه‌ها دانشنامه‌های گم‌شده را اغلب با طرح فعلی‌شان دوباره صادر می‌کنند، با امضای مسئولان فعلی و با علامتی که نشان می‌دهد نسخهٔ المثنی است: در Nanyang Technological University عبارت "Replacement Copy" و در Ohio University عبارت "Official Replacement" روی آن می‌آید.
اینکه این یکی اصل است یا نه، فقط سوابق دانشگاه می‌تواند بگوید.
نمونهٔ ت: کدی در گوشهٔ کاغذ
یک کد QR با این نوشته: «برای احراز اصالت اسکن کنید». اسکنش می‌کنید و صفحه‌ای شیک باز می‌شود با نشان دانشگاه، نام دانش‌آموخته و یک تیک سبز: «تأییدشده».
حکم نمونهٔ ت را باز کنید
نمی‌شود فهمید، تیک هر قدر هم سبز باشد. جاعل روی گوشی شما حساب کرده بود.
کد شما را به هر جایی می‌برد که سازنده‌اش خواسته باشد، و FTC هشدار می‌دهد که بعضی مدرک‌فروش‌ها «سرویس استعلام» خودشان را راه انداخته‌اند. هر سایت استعلامی را با تله‌یاب استعلام بسنجید.
نمونهٔ ث: بدون هیچ دانشنامه‌ای
دارندهٔ مدرک دانشنامه‌اش را در اسباب‌کشی گم کرده است. با رضایت او، از مجرای رسمی دانشگاه استعلام می‌کنید و سوابق دانشگاه می‌گوید: مدرک اعطا شده، در همان تاریخی که خودش گفته بود.
حکم نمونهٔ ث را باز کنید
اصل. کاغذی در کار نیست، پس جاعل هم چیزی برای دست بردن ندارد.
نسبت دانشنامه به مدرک مثل نسبت صورت‌حساب بانکی به پس‌اندازتان است. فقط خود بانک، یا اینجا دانشگاه، می‌تواند بگوید واقعاً چه چیزی در حساب هست.
نمونهٔ ج: مو به مو یکسان
در اینترنت عکسی پیدا می‌کنید که دانش‌آموخته‌ای با افتخار از دانشنامهٔ همین دانشگاه منتشر کرده است. سطر به سطر یکی است: همان نشان، همان عبارت‌ها، همان امضاها، همان صفحه‌آرایی.
حکم نمونهٔ ج را باز کنید
نمی‌شود فهمید. جاعل روی این حساب کرده بود که شما آن عکس را پیدا کنید.
سرویس HEDD به دانش‌آموختگان هشدار داده است که عکس دانشنامه‌شان را در شبکه‌های اجتماعی نگذارند. هر چه شما بتوانید پیدا کنید، جاعل هم می‌تواند. شباهت کامل فقط می‌گوید نسخه‌برداری خوب انجام شده، نه بیشتر.
نمونهٔ چ: نامی که تقریباً درست است
نام دانشگاه تقریباً همان نامی است که می‌شناسید. فرض کنید روی دانشنامه نوشته شده "University of Elmshaw City" و دانشگاهی که شما می‌شناسید "Elmshaw City University" است: همان کلمه‌های پرطمطراق، با ترتیبی کمی متفاوت. هر دو نام را برای همین آزمون ساخته‌ایم.
حکم نمونهٔ چ را باز کنید
از روی کاغذ نمی‌شود فهمید، اما دودلی‌تان ارزش یک استعلام را دارد. جاعل روی حافظهٔ شما حساب کرده بود.
کمیسیون FTC نام‌های شبیه به هم را از نشانه‌های مدرک‌فروشی می‌داند، و HEDD نام‌هایی را که کلمه‌هایشان جابه‌جا شده، از رایج‌ترین ادعاهای خلاف واقع می‌داند که بررسی‌شان هم از آسان‌ترین‌هاست.
در بریتانیا، مدرکی به حساب می‌آید که از نهادی دارای اختیار اعطای مدرک صادر شده باشد، یا نامش در فهرست دولتی مدرک‌های به رسمیت شناخته‌شده (recognised awards) باشد. سایت GOV.UK روش بررسی را برای هر چهار کشور بریتانیا توضیح می‌دهد.
دانشگاه‌های واقعی هم ادغام می‌شوند و نامشان عوض می‌شود، پس از یک فهرست رسمی بپرسید: ابزار GOV.UK برای بررسی نهادهای اعطاکنندهٔ مدرک در بریتانیا، جست‌وجوی نام مؤسسه در صفحهٔ اصلی سایت HEDD، پایگاه DAPIP در آمریکا، یا جست‌وجو در فهرست‌های هشدار ما.
نمرهٔ شما در آزمون محک زدن دانشنامه، و معنایش
برای «جعلی» در نمونهٔ ب (مُهر طلایی)، «اصل» در نمونهٔ ث (دانشنامهٔ گم‌شده) و «نمی‌شود فهمید» در پنج نمونهٔ دیگر، به خودتان یک امتیاز بدهید.
- ۷: مثل ادارهٔ سوابق تحصیلی فکر می‌کنید.
- ۵ یا ۶: شکتان بجاست. نمونه‌ای را که غافلگیرتان کرد دوباره باز کنید: بررسی‌ای که در حکمش آمده، همان عادتی است که باید نگهش دارید.
- ۴ یا کمتر: حکم‌هایی را که اشتباه زدید باز کنید. هرکدام نشان می‌دهد به‌جای ظاهر چه چیزی را باید بررسی کرد.
سنگین‌وزن، مو به مو یکسان، کد QR یا نام تقریباً درست را «اصل» دانستید؟ این‌ها همان دانشنامه‌هایی‌اند که جاعلان برای شما ساخته‌اند.
نمونهٔ ساده را «جعلی» دانستید؟ همین گمان می‌تواند یک دانش‌آموختهٔ واقعی را از پیشنهاد کار محروم کند.
برای مُهر طلایی یا دانشنامهٔ گم‌شده «نمی‌شود فهمید» را انتخاب کردید؟ درس را کمی زیادی خوب یاد گرفته‌اید. به کاغذ شک کنید، هرگز به سوابق.
آن دو نمونه‌ای که می‌شد درباره‌شان حکم داد، خوش‌ساخت‌ترین‌ها نبودند؛ همان دو نمونه‌ای بودند که کسی سراغ سوابق رفته بود. برای یک دور دیگر، بازی واقعی یا مدرک‌فروش؟ را امتحان کنید.
آنچه در دست دارید، و آنچه تکلیفش را روشن می‌کند
| در دستتان است | چه می‌تواند به شما بگوید | چه چیزی تکلیف را روشن می‌کند |
|---|---|---|
| کاغذ | ادعای دارنده‌اش را، مثل نمونهٔ سنگین‌وزن یا نمونهٔ ساده | سوابق دانشگاه، مثل نمونهٔ دانشنامهٔ گم‌شده |
| کد QR یا لینک | جایی را که سازنده‌اش می‌خواهد بروید، مثل نمونهٔ ت | هیچ چیزی که روی آن آمده. دانشگاه را خودتان پیدا کنید. |
| لینک یا فایل PDF سامانهٔ My eQuals | اینکه چه کسی صادرش کرده و آیا دست‌کاری شده یا نه | لینکش، وقتی در خود سایت My eQuals باز شود، یا امضای دیجیتال فایل PDF. نه نسخهٔ چاپی. |
| ریزنمرات | درس‌ها و نمره‌ها را، اگر از خود کالج رسیده باشد | ریزنمرات رسمی که کالج مستقیماً برایتان می‌فرستد؛ نشانه‌های ریزنمرات جعلی را ببینید |
رزومه هم در دست دارید؟ بررسی تحصیلات رزومه ما تاریخ‌های ناممکن را پیدا می‌کند.
تشخیص دانشنامهٔ جعلی، بی‌آنکه نگاهش کنید
راه تشخیص دانشنامهٔ جعلی خیره‌تر نگاه کردن نیست. باید استعلامش کنید، همان‌طور که با مُهر طلایی و دانشنامهٔ گم‌شده کردید. مدرک خارجی است؟ ببینید مدرک‌های خارجی چطور استعلام می‌شوند.
پیش از آنکه به هر مدرکی اعتماد کنید
- از فهرست رسمی بپرسید. نهاد اعطاکنندهٔ مدرک را در فهرست رسمی کشورش پیدا کنید (GOV.UK، DAPIP)، هرگز از راه خود دانشنامه. اگر هیچ فهرست رسمی‌ای آن را با هیچ نامی نمی‌شناسد، مدرکش رسمی نیست.
- رضایت بگیرید، بی‌آنکه کسی را متهم کنید. «من هر مدرکی را از دانشگاهی که آن را اعطا کرده استعلام می‌کنم. ممکن است رضایت بدهید که از دانشگاهتان بپرسم؟» قصد استخدام ندارید؟ از او بخواهید ترتیبی بدهد که دانشگاهش مدرک را مستقیماً برای شما تأیید کند.
- از سوابق بپرسید. از سرویسی استفاده کنید که وب‌سایت خود دانشگاه نام برده است؛ وب‌سایتی که از راه فهرست رسمی به آن رسیده‌اید.
سرویس HEDD برای مدرک‌های بریتانیایی (برای سازمان‌ها در هر جای دنیا، نه افراد)، National Student Clearinghouse برای کالج‌های آمریکایی عضو، My eQuals در استرالیا و نیوزیلند، یا ادارهٔ آموزش دانشگاه. - سابقه‌ای پیدا نشد؟ این دلیل تقلب نیست: به گفتهٔ HEDD، رایج‌ترین علتش این است که اطلاعات داده‌شده با سوابق نمی‌خواند. اطلاعات را، از جمله هر نام قبلی، بررسی کنید و دوباره بپرسید.
- رضایت نمی‌دهد؟ در این صورت مدرک تأییدنشده می‌ماند، و به مدرک تأییدنشده نمی‌شود تکیه کرد.
جاعلان روی چشم شما حساب می‌کنند. برای سوابق رسمی فرقی نمی‌کند کاغذ چقدر خوب به نظر برسد.
منابع
- سازمان Cifas: نگاهی به تقلب در مدرک، به قلم HEDD: هولوگرام‌ها، کارکنان ادارهٔ آموزش، عکس دانشنامه‌ها
- سایت Prospects Luminate، به قلم HEDD: هفت راه برای تشخیص دانشنامهٔ جعلی: نام‌های جابه‌جاشده و نام‌های قبلی
- سرویس HEDD: پرسش‌های متداول: برای سازمان‌ها، نه افراد؛ رضایت؛ مؤسسه‌های ادغام‌شده و تعطیل‌شده؛ اطلاعات ناهمخوان
- کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC): با بررسی سوابق تحصیلی، از دام مدرک جعلی دور بمانید: نشانه‌های هشدار، اعتباربخش‌های ساختگی، CHEA
- شورای CHEA: یافتن مؤسسه‌ها و برنامه‌های آموزش عالی دارای اعتباربخشی: فهرست جست‌وجوپذیر CHEA
- وزارت آموزش آمریکا (US Department of Education): پایگاه DAPIP: مؤسسه‌های دارای اعتباربخشی، اعتباربخش‌های به رسمیت شناخته‌شده
- دانشگاه Nanyang Technological University: صدور المثنای دانشنامه: عبارت "Replacement Copy"، تغییر ظاهر، قالب و امضاکنندگان فعلی
- دانشگاه Ohio University: المثنای دانشنامه: عبارت "Official Replacement" و امضاهای فعلی
- سامانهٔ My eQuals: پرسش‌های متداول برای استعلام‌کنندگان: لینک‌ها، فایل‌های PDF امضاشده که دست‌کاری را آشکار می‌کنند، نسخه‌های چاپی
پیش از اعتماد، بررسی کنید. ابزارهای رایگان آزمایشگاه مدرک جعلی رزومه، سایت یک دانشگاه، یک پیام یا یک سرویس «استعلام» را بررسی می‌کنند و نشانه‌های هشدار را با لینک به فهرست‌های رسمی نشان می‌دهند.