خانه / دانستنیها / استعلام مدرک / این مدرک واقعی است؟
بررسی مدرک
چطور بفهمیم مدرکی واقعی است (خود مدرک چیزی نمیگوید)
چهار دانشنامه که همه ادعای یک مدرک را دارند، کنار هم صف کشیدهاند؛ درست مثل صف شناسایی مظنونان. فقط یکی اصل است و هر قدر هم خیره شوید، نمیفهمید کدام. پس از کجا بفهمیم مدرک تحصیلی واقعی است؟ با سه بررسی، به ترتیب، که هرکدام برای گیر انداختن نوع خاصی از جعل ساخته شده است.
صف شناسایی: چهار دانشنامه، فقط یکی اصل
میخواهید کسی را استخدام کنید، برای تخصصش پول بدهید یا فقط به حرفش اعتماد کنید، و تنها چیزی که در دست دارید یک دانشنامه است. ظاهرش درست است، اما این چیز زیادی را ثابت نمیکند: دانشنامهٔ جعلی بهندرت جعلی به نظر میرسد.
این صف را در ذهنتان مجسم کنید. روی هر چهار دانشنامه نوشته شده است: کارشناسی مدیریت بازرگانی (BSc Business Management) با رتبهٔ First، یعنی بالاترین رتبهٔ کارشناسی در بریتانیا.
- شمارهٔ ۱، با پست. اصل دانشنامه روی مقوای کرمرنگ، کمی چروک، با امضای رئیس وقت دانشگاه؛ نشان برجستهٔ دانشگاه زیر انگشتتان حس میشود. احتمالاً به خاطرههای گرم صاحبش از روز فارغالتحصیلی اعتماد میکنید.
- شمارهٔ ۲، با پیک. مقوای سنگین با مهر طلایی که زیر دست حس میشود و شعاری لاتین بی هیچ غلطی. احتمالاً به همین سنگینیاش اعتماد میکنید.
- شمارهٔ ۳، سر مصاحبه. در پوشهٔ خود دانشگاه تحویلتان میدهند؛ صاف و بیلک. احتمالاً به این اعتماد میکنید که همهٔ جزئیاتش با رزومه میخواند.
- شمارهٔ ۴، با ایمیل. فایل PDF باکیفیتی از سرشناسترین دانشگاه این جمع، با نشان واقعی دانشگاه و نام مسئول ادارهٔ آموزش دانشگاه (Registrar) که درست نوشته شده است. احتمالاً به آن نام مشهور اعتماد میکنید.
یکی اصل است؛ سهتای دیگر همان جعلهاییاند که بیش از همه با آنها روبهرو میشوید:
- مدرک مؤسسهٔ مدرکفروش. «دانشگاهی» پرطمطراق که هیچ مرجع آموزشی آن را به رسمیت نمیشناسد.
- مدرک بدلی. نام یک دانشگاه واقعی روی سندی که آن دانشگاه هرگز صادر نکرده است.
- نمرهٔ دستکاریشده. دانشآموختهٔ واقعیای که کاغذش بیش از سوابقش ادعا میکند؛ مثلاً درجهٔ 2:2 که بهصورت First چاپ شده است.
سرویس HEDD، مرجع رسمی استعلام اصالت مدرک در بریتانیا، در بستهٔ راهنمای کارفرمایانش که در صفحهٔ اصلی سایتش آمده، اسم این کار را «به خود نمرهای بهتر از نمرهٔ واقعی دادن» گذاشته است.
یکی را انتخاب کنید، رویش شرط ببندید و شمارهاش را در ذهن نگه دارید.
چرا چشمتان برنده را پیدا نمیکند
مدرک دانشگاهی یک تکه کاغذ نیست؛ یک سطر در سوابق همان دانشگاهی است که آن را اعطا کرده است: این شخص، این مدرک، این درجه، این تاریخ. دانشنامه فقط نسخهٔ چاپی همان سطر است و چاپ کردن از دست هر کسی برمیآید. پس هیچکس نمیتواند با نگاه کردن به دانشنامه، اصالت مدرک را تشخیص دهد.
از سوابق بپرسید، نه از کاغذ. هر کدام از بررسیهای زیر پاسخ را از یک فهرست رسمی یا از خود دانشگاه میگیرد، از دری که خودتان پیدا کردهاید.
سه بررسی، سه جعل: تشخیص مدرک اصل از جعلی
بررسی ۱: نهاد اعطاکنندهٔ مدرک به رسمیت شناخته شده است؟
نهادی را جستوجو کنید که مدرک را اعطا کرده است؛ این نهاد همیشه همان مؤسسهای نیست که درس را داده است.
- دانشگاههای بریتانیا: راهنمای سایت GOV.UK فهرست رسمی هر یک از کشورهای بریتانیا را نشان میدهد؛ مثلاً برای انگلستان، فهرست رسمی Office for Students، یعنی نهاد ناظر آموزش عالی آنجا.
- دانشگاهها و کالجهای آمریکا: پایگاه دادهٔ DAPIP متعلق به وزارت آموزش آمریکا (US Department of Education).
- استرالیا: فهرست ملی مؤسسههای آموزش عالی که TEQSA (نهاد ناظر آموزش عالی استرالیا) نگه میدارد.
- نیوزیلند: فهرست مؤسسههای آموزش پس از متوسطه در سایت Education Counts.
- هر جای دیگر: فهرست رسمی دانشگاههای به رسمیت شناختهشده در کشور خود آن دانشگاه (صفحههای کشورها در سایت شبکههای ENIC-NARIC بسیاری از این فهرستها را معرفی میکنند)، و بعد جستوجو در فهرستهای هشدار رسمی در سایت ما.
مدرکفروشها این را میدانند. طبق هشدار کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC)، بسیاری از آنها ادعا میکنند از «نهادی ساختگی اما با نامی رسمینما که خودشان ساختهاند» اعتباربخشی گرفتهاند. وزارت آموزش آمریکا نهادهای اعتباربخشی را که به رسمیت میشناسد بررسی میکند، و نهاد ساختگی یک مدرکفروش هرگز در میان آنها نیست.
در فهرست نیست؟
شاید ادغام شده، تعطیل شده یا نامش عوض شده باشد. جستوجوی HEDD نهادهای اعطاکنندهٔ مدرک در بریتانیا را هم که ادغام شدهاند یا نامشان تغییر کرده است در بر میگیرد.
بررسی ۱ کدام را کنار میگذارد؟
شمارهٔ ۲. «دانشگاه» آن با هیچ نامی در هیچ فهرست رسمیای نیست.
بررسی ۲: دانشگاه سابقهای از این شخص دارد؟
پاسخ این سؤال فقط در سوابق خود دانشگاه است و معمولاً رضایت دانشآموخته را لازم دارد:
- بریتانیا: سرویس HEDD؛ سازمانها با رضایتنامهٔ امضاشدهٔ دانشآموخته از آن استفاده میکنند.
- آمریکا: برای دانشگاههایی که عضو آناند، National Student Clearinghouse (سرویس استعلام مدرک در آمریکا)؛ وگرنه ادارهٔ آموزش دانشگاه.
- استرالیا و نیوزیلند: لینک سامانهٔ My eQuals که خود دانشآموخته برایتان میفرستد. به گفتهٔ My eQuals، همهٔ دانشگاههای هر دو کشور عضو آناند. نسخهٔ چاپی به حساب نمیآید. سابقهای آنجا پیدا نشد؟ خود دانشگاه میتواند تأیید کند.
- جاهای دیگر: ادارهٔ آموزش یا ادارهٔ امتحانات دانشگاه.
هرگز از لینک، شماره تلفن یا ایمیلی که روی دانشنامه آمده یا همراهش فرستاده شده استفاده نکنید. کمیسیون FTC هشدار میدهد که برخی مدرکفروشها «سرویس استعلام» راه انداختهاند و وقتی کارفرمایی تماس میگیرد، برایش ریزنمرات جعلی میفرستند. ابزار تلهیاب استعلام نشان میدهد یک نشانی واقعاً به دانشگاه تعلق دارد یا نه.
بررسی ۲ کدام را کنار میگذارد؟
شمارهٔ ۴. جاعل میتواند نشان یک دانشگاه مشهور را کپی کند، اما نمیتواند سطری به سوابق آن دانشگاه اضافه کند.
بررسی ۳: سوابق مو به مو با ادعا میخواند؟
وسوسهانگیز است که با شنیدن «بله، آنجا درس خوانده» کار را تمام کنید. صاحب نمرهٔ دستکاریشده درست روی همین حساب کرده است. ادعا را کنار پاسخ بگذارید: نام، نوع مدرک (BA با BSc یکی نیست)، رشته، درجه و سال.
سرویس Clearinghouse در آمریکا نمره را تأیید نمیکند. پس اگر کسی معدل (GPA) مشخصی را ادعا میکند، از او بخواهید ترتیبی بدهد که دانشگاه ریزنمرات رسمیاش را برایتان بفرستد؛ کاری که به رضایت خود او نیاز دارد.
بررسی ۳ کدام را کنار میگذارد؟
شمارهٔ ۱. سوابق درجهٔ 2:2 را نشان میدهد، نه First را.
پردهبرداری: هر دانشنامه در واقع چه بود
| شماره | با کدام بررسی رو شد | در واقع چه بود |
|---|---|---|
| ۱ | بررسی ۳: سوابق درجهٔ 2:2 را نشان میدهد | نمرهٔ دستکاریشده |
| ۲ | بررسی ۱: در هیچ فهرست رسمیای نیست | مدرکفروش |
| ۳ | هیچکدام: از هر سه بررسی گذشت | اصل |
| ۴ | بررسی ۲: هیچ سابقهای از دارندهاش نیست | بدلی |
هر چهار دانشنامه در نگاه اول بینقص بودند. حکم شرطتان را باز کنید:
روی شمارهٔ ۱ شرط بستم
به امضای واقعی روی دانشنامهای واقعی اعتماد کردید؛ دانشنامهای که درجهٔ 2:2 آن دستکاری شده بود.
روی شمارهٔ ۲ شرط بستم
به سنگینی کاغذ و یک مهر اعتماد کردید. راهنمای HEDD میگوید چنین ویژگیهایی «وقتی کلاهبردار به همان فناوری دسترسی پیدا کند، کارایی کمتری دارند».
روی شمارهٔ ۳ شرط بستم
جواب درست، دلیل نادرست: مدرک جعلی هم به همان خوبی با رزومه میخواند.
روی شمارهٔ ۴ شرط بستم
به یک نام مشهور، نشانش و نام مسئول ادارهٔ آموزشش اعتماد کردید. همهٔ اینها در دسترس عموم است، پس جاعل بهراحتی کپیشان میکند.
سه بررسی در یک کارت
| مدرک از | ۱. رسمی است؟ | ۲. در سوابق هست؟ | ۳. درجه و نمره؟ |
|---|---|---|---|
| بریتانیا | فهرستهای معرفیشده در GOV.UK | HEDD، با رضایت | بله، از راه HEDD |
| آمریکا | DAPIP | Clearinghouse یا ادارهٔ آموزش | فقط با ریزنمرات |
| استرالیا، نیوزیلند | TEQSA؛ Education Counts | لینک My eQuals | در ریزنمراتی که به اشتراک گذاشته شود |
| جاهای دیگر | فهرست وزارتخانه یا نهاد تضمین کیفیت | ادارهٔ آموزش (مدرک خارجی) | از ادارهٔ آموزش بپرسید |
| چه چیزی را گیر میاندازد | مدرکفروش | مدرک بدلی | نمرهٔ دستکاریشده |
اگر کارتان این نیست، استعلام مدرک دیگران را چطور انجام دهید؟
اینکه چطور بفهمید مدرک کسی واقعی است یا نه، به رابطهٔ شما با او بستگی دارد. بررسی ۱ برای همه آزاد است؛ بررسیهای ۲ و ۳ معمولاً موافقت خود او را میخواهند. سرویس HEDD «برای استفادهٔ افراد عادی نیست» و Clearinghouse هم رسانهها و کارآگاهان خصوصی را نمیپذیرد.
یک استثنا در آمریکا هست: بر اساس قانون FERPA (قانون حریم خصوصی سوابق تحصیلی)، دانشگاه میتواند مدرکها و تاریخ شروع و پایان تحصیل را جزو «اطلاعات عمومی فهرست» (directory information) اعلام کند و بدون رضایت تأییدشان کند، مگر اینکه دانشآموخته در دوران دانشجویی انصراف داده باشد.
برای پرستار، فیزیوتراپ یا وکیل (solicitor)، پروانهٔ کار از مدرک مهمتر است: فهرست NMC (شورای پرستاری و مامایی، برای پرستاران و ماماهای بریتانیا)، HCPC (شورای حرفههای بهداشتی و مراقبتی، برای بسیاری از حرفههای سلامت در بریتانیا) یا فهرست رسمی وکلای انگلستان و ولز (Solicitors Register) را بررسی کنید. اگر پای طرف آشناییتان در میان است، راهنمای از کجا بفهمیم کسی دانشگاه رفته را بخوانید.
اگر کارفرما یا مشتری او هستید، اینطور بپرسید:
«من همهٔ مدرکها را از منبع اصلی استعلام میکنم. ترجیح میدهید رضایتنامهای امضا کنید تا از دانشگاهتان بپرسم، یا یک سند رسمی برایم بفرستید، مثلاً لینک My eQuals؟ اگر با نام دیگری درس خواندهاید، لطفاً به من بگویید.»
و برای بقیه:
«اشکالی ندارد از دانشگاهتان بخواهید مدرکتان را برای من تأیید کند؟ یا اگر در استرالیا یا نیوزیلند درس خواندهاید، لینک My eQuals را برایم بفرستید؟ این را از همه میپرسم.»
اگر نتیجهٔ بررسی منفی بود یا کسی جواب نداد
صاحب دانشنامهٔ شمارهٔ ۱ را به یاد بیاورید. اولین جملهای که باید میگفتید هرگز «دروغ گفتید» نبود: نبودن سابقه یا ناهمخوانی، یک سؤال است، نه یک حکم.
به گفتهٔ HEDD، رایجترین دلیل اینکه درخواستی با وضعیت «لغوشده» (cancelled) برمیگردد این است که مشخصات با سوابق دانشگاه نمیخواند. اول با مهربانی از خود آن شخص بپرسید، بعد دوباره از دانشگاه استعلام کنید.
رضایت نداد یا جوابی نیامد؟ پس مدرک استعلامنشده است. به آن تکیه نکنید و دوباره از مجرای رسمی بپرسید.
مدرکی که جعلی بودنش قطعی شده، حساب دیگری دارد. سرویس HEDD سامانهٔ رسمی گزارش تقلب در مدرک را هم در بریتانیا اداره میکند و صفحهٔ تماس آن توضیح میدهد چطور گزارش بدهید. کارفرمایان میتوانند از راهنمای ما برای برخورد با مدرک جعلیِ قطعی کمک بگیرند.
قدم بعدی شما: همین حالا بررسی ۱ را روی دانشنامهای که جلویتان است انجام دهید. در حال استخدام هستید؟ از روال دهدقیقهای ویژهٔ کارفرمایان استفاده کنید.
منابع
- سرویس HEDD: صفحهٔ اصلی و بستهٔ راهنمای کارفرمایان
- سرویس HEDD: پرسشهای متداول: رضایت، نهادهای ادغامشده، درخواستهای لغوشده
- سرویس HEDD: تماس با ما: گزارش تقلب در مدرک
- کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC): از گزند مدرک جعلی در امان بمانید (Avoid Fake-Degree Burns)
- سرویس National Student Clearinghouse: استعلام
- سامانهٔ My eQuals: پرسشهای متداول کارفرمایان و استعلامکنندگان
- سایت GOV.UK: بررسی کنید دانشگاه یا کالج شما اختیار اعطای مدرک دارد یا نه
- وزارت آموزش آمریکا: DAPIP: این وزارتخانه نهادهای اعتباربخشی را که به رسمیت میشناسد بررسی میکند
- نهاد TEQSA: فهرست ملی مؤسسههای آموزش عالی، که صفحهٔ استرالیا در سایت ENIC-NARIC آن را «منبع اصلی و معتبر» دربارهٔ مؤسسههای ثبتشده میداند
- سایت Education Counts: فهرست مؤسسههای آموزش پس از متوسطه، که صفحهٔ نیوزیلند در سایت ENIC-NARIC زیر عنوان مؤسسههای به رسمیت شناختهشده از آن نام برده است
- شبکههای ENIC-NARIC: مؤسسههای آموزش عالی به رسمیت شناختهشده: فهرست رسمی ملی را بررسی کنید
- وزارت آموزش آمریکا: قانون FERPA، مقررات 34 CFR Part 99: بخشهای 99.3، 99.30 و 99.37
- فهرستهای رسمی NMC، HCPC و SRA
پیش از اعتماد، بررسی کنید. ابزارهای رایگان آزمایشگاه مدرک جعلی رزومه، سایت یک دانشگاه، یک پیام یا یک سرویس «استعلام» را بررسی میکنند و نشانههای هشدار را با لینک به فهرستهای رسمی نشان میدهند.