Trang chủ / Kiến thức / Kiểm tra bằng cấp / Xác minh chứng chỉ
Kiểm tra chứng chỉ
Xác minh chứng chỉ: kiểm tra mọi chứng chỉ mà không tin lời chính nó
Trên màn hình là một chứng chỉ, cuối trang có dòng chữ trông rất tiện: quét mã tại đây để xác minh. Đừng quét. Một chứng chỉ không thể tự bảo đảm cho chính nó: đường dẫn “xác minh” trên đó có thể dẫn tới một trang do kẻ làm giả điều khiển. Dưới đây là những gì cần chép lại, những gì nên bỏ qua và nên hỏi ai.
Trước hết, bỏ qua dòng cuối trang
Giả sử bạn đang tuyển một nhân viên kế toán, và chứng chỉ của cô ấy được gửi tới dưới dạng PDF vào đêm trước ngày đầu đi làm. Một huy hiệu, một chữ ký, một số hiệu, một con dấu. Cuối trang có dòng “Xác minh văn bằng này trực tuyến”, kèm một địa chỉ web và một mã QR.
Đó là dòng khiến bạn yên tâm nhất trên trang, và cũng chính là dòng không nên dùng: ai in được đường dẫn thì cũng điều hành được trang mà đường dẫn ấy mở ra.
Bộ tài liệu dành cho nhà tuyển dụng của Hedd, dịch vụ xác minh bằng cấp chính thức của Anh, kể về một trường đại học nhái có bảng điểm dẫn nhà tuyển dụng tới chính website của trường ấy, nơi chỉ cần bấm nút “tra hồ sơ” là hiện ra thông tin của sinh viên. “Nhà tuyển dụng cứ ngỡ mình đã xác minh xong ứng viên.”
Bài học rút ra: chứng chỉ có thể cho bạn biết nên hỏi ai, nhưng đừng bao giờ để nó chỉ đường cho bạn tới đó.
Manh mối, mồi nhử hay phông nền: soi từng dòng trên chứng chỉ
Mỗi dòng trên chứng chỉ là một manh mối, tức thông tin bạn mang tới đơn vị cấp; một mồi nhử, tức lối đi mà chứng chỉ bày sẵn cho bạn; hoặc phông nền, thứ trang trí ai cũng in được.
| Trên chứng chỉ | Thuộc loại | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Đơn vị cấp: trường đại học, cơ quan quản lý hoặc tổ chức cấp chứng chỉ | Manh mối | Ghi lại chính xác tên. |
| Tên người được cấp, tên văn bằng, ngày cấp | Manh mối | Những gì bạn đề nghị đơn vị cấp xác nhận. |
| Số hiệu chứng chỉ hoặc mã chứng chỉ (credential ID) | Manh mối | Chỉ nhập vào công cụ kiểm tra của chính đơn vị cấp. |
| Dòng “Xác minh tại” kèm một địa chỉ web | Mồi nhử | Đừng bấm vào, cũng đừng gõ lại. |
| Mã QR | Mồi nhử | Mắt thường không đọc được, mà chạm một cái là mở ra ngay. |
| Số điện thoại hoặc địa chỉ email “để xác minh” | Mồi nhử | Đường dây của kẻ làm giả thì kẻ làm giả nghe máy. |
| Huy hiệu, con dấu, tem hologram, chữ ký, logo kiểm định | Phông nền | Bỏ qua. In ấn rẻ lắm. |
Mang manh mối về đúng nhà: xác minh chứng chỉ từng bước
Để kiểm tra chứng chỉ thật hay giả, hãy chép các manh mối ra một tờ như thế này, rồi đóng chứng chỉ lại. Mọi bước từ đây trở đi đều không cần đến nó.
Đơn vị cấp, tên chính xác: …
Người được cấp, văn bằng và ngày cấp: …
Số hiệu hoặc mã chứng chỉ: …
Nơi tôi tìm thấy đơn vị cấp: …
Những kênh sau giúp bạn tìm ra đơn vị cấp mà không cần chứng chỉ dẫn lối; bảng ở phía dưới cho biết việc kiểm tra diễn ra ở đâu.
- Trường đại học ở Anh: hướng dẫn của GOV.UK về các cơ sở có quyền cấp bằng.
- Trường ở Mỹ: DAPIP, cơ sở dữ liệu các trường được kiểm định của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ.
- Trường đại học ở nước khác: trung tâm ENIC-NARIC của nước đó, tức trung tâm thông tin quốc gia về công nhận văn bằng, nếu nước đó có; hoặc website của chính bộ giáo dục nước đó.
- Mọi tổ chức cấp chứng chỉ khác: cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề hoặc nhà tuyển dụng đặt ra yêu cầu về chứng chỉ đó.
-
Tên đơn vị cấp: tự mình tìm
Hãy đi theo các kênh trên, đừng chỉ dựa vào một kết quả tìm kiếm: kẻ mạo danh dựng những trang web trông y hệt. Tra tên trong công cụ danh sách cảnh báo chính thức của chúng tôi, và dán địa chỉ web của trường vào Kiểm tra bẫy xác minh.
Với cô nhân viên kế toán, chính bạn là người đặt ra yêu cầu: hãy bắt đầu từ hiệp hội kế toán được nêu trong tin tuyển dụng của bạn, qua website bạn đã tìm thấy khi viết tin đó, chứ không phải website ghi trên tệp PDF của cô ấy. Không có tên trong danh sách hội viên của hiệp hội cũng chưa đủ để kết luận chứng chỉ là giả.
Nếu đơn vị cấp lẽ ra phải có tên trong một danh sách chính thức mà lại không có, hãy coi văn bằng đó là chưa được xác nhận cho đến khi cơ quan chính thức kết luận khác.
-
Số hiệu: chỉ nhập vào công cụ của đơn vị cấp
Trên website của đơn vị cấp, hãy tìm xem họ cho tra cứu chứng chỉ bằng cách nào: một danh sách đăng ký, một công cụ tra cứu, một phòng đào tạo, hoặc một đối tác mà chính trang của đơn vị cấp dẫn bạn tới. Đến lúc đó mới gõ số hiệu vào.
-
Người được cấp, văn bằng và ngày cấp: đề nghị đơn vị cấp xác nhận
Không có công cụ tra cứu tức thì? Hãy viết thư cho đơn vị cấp theo địa chỉ lấy từ chính website của họ, kèm sự đồng ý của người được cấp (bạn có thể dễ dàng chỉnh lại mẫu câu xin đồng ý dành cho nhà tuyển dụng của chúng tôi).
“Kính gửi Phòng đào tạo. Tôi đang xác minh một văn bằng để phục vụ [việc tuyển dụng, việc cho thuê nhà]. [Họ tên đầy đủ, và tên cũ nếu có], sinh ngày [ngày sinh], cho biết quý trường đã cấp cho người này [tên văn bằng] vào ngày [ngày cấp], số hiệu [số hiệu]. Kèm theo đây là văn bản đồng ý có chữ ký của người này. Xin cho biết hồ sơ của quý trường có ghi nhận văn bằng này không, và nếu không thì có điểm gì khác?”
Câu hỏi “có điểm gì khác” biến một câu trả lời có hay không thành thông tin bạn có thể dựa vào để hành động.
Mỗi loại chứng chỉ được xác minh ở đâu
| Bạn đang cầm gì, và ai xác nhận | Mang manh mối tới đâu |
|---|---|
| Bằng đại học: trường đại học | Hedd (Anh), National Student Clearinghouse (tổ chức xác minh bằng cấp của Mỹ), My eQuals (hệ thống hồ sơ học tập số của các trường Úc và New Zealand) hoặc phòng đào tạo của trường |
| Giấy phép hành nghề: cơ quan quản lý nghề, không phải đơn vị đào tạo | Danh sách công khai của cơ quan đó, chẳng hạn danh sách của NMC (y tá, nữ hộ sinh ở Anh) hoặc Solicitors Register (luật sư ở England, xứ Wales) |
| Kết quả thi ngoại ngữ: đơn vị sở hữu kỳ thi | Công cụ kiểm tra kết quả của họ, chẳng hạn IELTS Results Service |
| Chứng chỉ nghề nghiệp hoặc chứng chỉ đào tạo: tổ chức đã cấp | Công cụ tra cứu chứng chỉ hoặc danh sách hội viên của tổ chức đó |
| Huy hiệu số (digital badge): tổ chức được ghi là đơn vị cấp | Nền tảng được nêu tên trên chính website của tổ chức đó, như trên trang huy hiệu của ACFE |
| Tệp OpenCerts, loại chứng chỉ số mà mọi chỉnh sửa đều để lại dấu vết, thuộc hệ thống mã nguồn mở của Singapore: đơn vị cấp | opencerts.io, nơi kiểm tra tệp có bị sửa đổi không, ai cấp và đã bị thu hồi hay chưa |
Với những nghề được quản lý, danh sách đăng ký có giá trị hơn mọi chứng chỉ. Còn khi xác minh chứng chỉ số, bản in không được tính: cả My eQuals lẫn OpenCerts đều nói rõ như vậy.
Manh mối, mồi nhử hay phông nền? Bốn dòng dễ khiến người ta mắc lừa
Hãy tự đoán từng dòng thuộc loại nào trước khi mở ra xem.
Địa chỉ “xác minh tại” in trên chứng chỉ đúng là website thật của đơn vị cấp.
Vẫn là mồi nhử, dù lần này vô hại: hãy dùng địa chỉ do bạn tự tìm. Kẻ làm giả trông cậy vào những địa chỉ chỉ lệch một chút, thoạt nhìn thì giống hệt.
Chữ ký email của cô nhân viên kế toán có một huy hiệu in chữ “verified” (đã xác minh).
Phông nền. Hình một huy hiệu không phải là huy hiệu, nên hãy xin cô ấy đường dẫn. Chỉ dùng nếu địa chỉ web của nó khớp với nền tảng mà chính website của đơn vị cấp nêu tên; nếu còn nghi ngờ, hãy tự tra tên cô ấy trên nền tảng đó.
Một tệp PDF có dải băng ghi “digitally signed” (đã ký số) hoặc “blockchain verified” (đã xác minh bằng blockchain).
Phông nền, cho đến khi nó qua được công cụ xác minh chính thức mà đơn vị cấp chỉ định, chẳng hạn opencerts.io với tệp OpenCerts. Một tệp hợp lệ vẫn có thể bị sao chép, nên hãy kiểm tra người nhận ghi trong tệp có đúng là người đang đứng trước mặt bạn không. Và có chữ ký số không có nghĩa là được công nhận.
Một con dấu apostille (chứng nhận giấy tờ để dùng ở nước ngoài) hoặc con dấu của cơ quan nhà nước đính kèm chứng chỉ.
Phông nền, nếu xét về văn bằng. Theo GOV.UK, Legalisation Office (văn phòng hợp pháp hóa giấy tờ của Anh) kiểm tra xem chữ ký, con dấu hay dấu niêm có khớp với hồ sơ của họ không. Apostille chứng thực một chữ ký, chứ không chứng thực quá trình học đằng sau.
Khi đơn vị cấp trả lời
Chỉ câu trả lời của đơn vị cấp mới được tính là bằng chứng. Mọi thứ khác chỉ là chứng chỉ tự nói về mình.
Khớp. Kiểm tra xem có đúng là người này không: nhiều người trùng tên, như danh sách của NMC đã cảnh báo, nên hãy đối chiếu cả mã PIN hoặc số đăng ký.
Không có hồ sơ. Chưa phải bằng chứng là giả: người ta có thể đổi tên, và hồ sơ cũ có khi nằm trong kho lưu trữ. Hedd lưu ý rằng kết quả “cancelled” (đã hủy) “không nhất thiết có nghĩa là người đó không có văn bằng như đã khai”.
Đơn vị cấp đã đóng cửa hoặc sáp nhập? Hãy hỏi bộ giáo dục hoặc cơ quan quản lý xem tổ chức nào đang giữ hồ sơ của đơn vị đó. Với các cơ sở ở Anh, công cụ tra cứu cơ sở giáo dục của Hedd cho biết ai đang giữ hồ sơ, trong trường hợp đã xác định được (xem phần hỏi đáp của Hedd). Đọc thêm: nếu trường của bạn đã đóng cửa hoặc sáp nhập.
Gần khớp. Chẳng hạn hồ sơ của hiệp hội ghi cô nhân viên kế toán đạt chứng chỉ muộn hơn một năm. Hãy hỏi cô ấy thật nhẹ nhàng: nhầm lẫn vô ý vẫn có thể xảy ra. Nhưng bộ tài liệu của Hedd cảnh báo: sửa một chứng chỉ thật rồi trình ra như bản thật là hành vi gian lận theo luật pháp Anh.
Không khớp. Hãy có trong tay câu trả lời bằng văn bản của đơn vị cấp trước khi nêu vấn đề, và đừng bao giờ để lời giải thích của người được cấp có giá trị hơn hồ sơ của đơn vị cấp.
Hãy giữ lại chứng chỉ, câu trả lời bằng văn bản và ghi chú những gì bạn đã làm: bộ tài liệu của Hedd khuyên nên lưu hồ sơ các vụ gian lận và mọi biện pháp đã thực hiện. Sau đó báo cho đơn vị cấp, vì tên của họ đang bị mạo danh, hoặc báo cho cơ quan quản lý nếu đó là giấy phép hành nghề.
Ở Anh, hãy báo gian lận bằng cấp cho Hedd qua trang liên hệ; các vụ gian lận khác thì trình báo với Report Fraud (England, xứ Wales, Bắc Ireland) hoặc với Police Scotland, như NCSC (Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh) hướng dẫn. Hướng dẫn cho nhà tuyển dụng của chúng tôi có phần nên làm gì khi phát hiện bằng giả.
Không có sự đồng ý? Vậy thì văn bằng vẫn là chưa được xác minh.
Còn cô nhân viên kế toán? Giả sử danh sách của hiệp hội kế toán có tên và số hiệu của cô ấy, và huy hiệu của cô mở ra trên đúng nền tảng mà website của hiệp hội nêu tên. Bạn chưa bao giờ cần đến cái mã QR kia.
Manh mối, mồi nhử, phông nền, gói gọn trong một câu. Chứng chỉ là một lời khẳng định; hồ sơ của đơn vị cấp mới là bằng chứng. Chép lại manh mối, bỏ qua phần còn lại, và tìm đến đơn vị cấp bằng một con đường không do chứng chỉ trải sẵn.
Nguồn
- Hedd và Prospects: Bộ tài liệu chống gian lận bằng cấp cho nhà tuyển dụng (ấn bản trước): trang web nhái, chứng chỉ bị sửa, lưu hồ sơ
- Hedd: dịch vụ xác minh bằng cấp chính thức của Anh; Hỏi đáp: kết quả “cancelled”, các cơ sở đã đóng cửa hoặc sáp nhập; tra cứu cơ sở giáo dục; Liên hệ: báo cáo cơ sở giáo dục giả và gian lận bằng cấp
- GOV.UK: Kiểm tra trường đại học hoặc cao đẳng có quyền cấp bằng không
- Bộ Giáo dục Hoa Kỳ: DAPIP
- Mạng lưới ENIC-NARIC: trung tâm thông tin quốc gia của các nước thành viên
- National Student Clearinghouse: Verify now
- My eQuals: Hỏi đáp cho bên xác minh
- OpenCerts: Hỏi đáp
- Nursing and Midwifery Council (NMC): Tra cứu danh sách đăng ký
- Solicitors Regulation Authority: Solicitors Register
- IELTS: Xác minh kết quả IELTS
- ACFE: Huy hiệu số CFE
- GOV.UK: Hợp pháp hóa giấy tờ
- NCSC: Báo cáo website lừa đảo: Report Fraud và Police Scotland
Kiểm tra trước khi tin. Các công cụ miễn phí của Phòng kiểm nghiệm bằng giả xem xét một CV, website của một trường, một tin nhắn hay một dịch vụ “xác minh”, rồi chỉ ra các dấu hiệu cảnh báo, kèm đường dẫn đến danh sách đăng ký chính thức.